Gebouwen architectuurgeschiedenis

forum vam Traianus (2de eeuw na C), Romeins

forum van Augustus (2 BC, 42 na C), Romeins

Parthenon (Athene, 5e eeuw voor C), Grieks

Tempels: verering van de goden > polytheïstische cultuur.

Parthenon: tempel gewijd aan ‘alle goden’

rechthoekig grondplan, met peristyle

peristyle: zuilenrij rond het centrale gedeelte van een tempel of rond een

binnenplaats vestibule: inwendig portaal

intercolumnium: ruimte tussen twee zuilen is steeds gelijk

• Basisfuncties zijn: - schatkamer : bewaring giften aan priesters

- cella : plaats voor de verering van de goden

Tempel: de Maison Carrée in Nîmes, begin 1ste eeuw

 tempel van Vesta in Rome (7de eeuw BC). Centraalbouw tempel.

Erechteion (421-406 BC), Akropolis Athene. Tempel voor Poseidon.

Tempel met complexere opbouw: Basisvolume = tempel met dubbele cella, Noordelijk volume: toegang tot cella en bibliotheek, Zuidelijk volume =

tribune met kariatide (zuilen in vrouwenvorm).

Tempelgebouw Campus Mutsaard (Bourla, 1841), Antwerpen. Historiserend gebouw in neoclassieke stijl. In dit gebouw zijn veel elementen uit de Oudheid te herkennen.

 Thermen (openbaar badhuis) van Caracalla in Rome (211 BC)

Tongewelf: gewelven met een eenvoudig, halfrond dwarsprofiel ondersteund door evenwijdige muren of arcades.

Triomfboog van Septimus Severus in Lambese, ca. 200. Rondbogen, Romeins.

Pont du Gard in Nîmes, ca. 14. Aquaduct, Romeins.

Colosseum in Rome, ca. 70. Romeins.

De buitenmuur heeft drie rijen van 80 bogen, die telkens

gescheiden worden door halfzuilen onderaan met Dorische,

in het midden met Ionische en bovenaan met Korintische

kapitelen.

Materialiteit:

Het Colosseum is gebouwd uit Romeins beton, kalk-, tuf- en

bakteen die bekleed werd met een parament in travertijn, deze

werden aan elkaar bevestigd met ijzer. Een groot aantal

zitplaatsen, muurbekledingen en ornamenten werd uitgevoerd in

marmer.

Materialen werden slim ingezet: De 1e rij bogen is voornamelijk

opgebouwd uit kalksteen, voor de 2e en 3e rij bogen zijn rode

bakstenen en Romeins beton (ook wel opus signinum) gebruikt

Basilica van Maxentius, Rome 306-312, Romeins.

- rechthoekig grondplan, onderverdeeld in een hoger schip en twee lagere zijbeuken

- lichtbeuk: verhoogde middelste schip, met lichtbeukramen die licht in het schip binnen brengen

- functie: gebouw voor rechtspraak en handel

Pantheon te Rome, 118. Romeins.

Tempelfunctie: Pantheon betekent letterlijk ‘gewijd aan de goden’

- rechthoekige portico, met drie rijen kolommen

- cirkelvormig hoofdgebouw met enorme koepel die ontworpen is op basis van de perfecte bol (43,3 m diameter)

Romeinen beperkten het gewicht van de koepel door een combinatie van technieken:

• er werden cassettes (uitsparingen) in de koepel aangebracht

• oculus: open ring, om beweging op te vangen

• de wand van de koepel werd naar boven toe dunner geconstrueerd

• hoger in de koepel werd een lichter materiaal gebruikt dan in de basis ervan

Gebruikte materialen: diverse materialen, waarbij lichtere materialen bovenaan gebruikt

- Pumice = puimsteen

- Baksteen

- Tufsteen (vulkanisch materiaal)

- Structuur opgebouwd op basis Romeins beton en bekleed met travertijn

Romeins beton is een hydraulische (bindmiddel op basis van water dat na uitdroging verhardt) mortel

met een mix van steenachtige materialen oa. travertijn, baksteen,… (ook recuperatie van materialen).

Romeinse stadspoorten en stadsomwallingen. Militaire architectuur.

ACROPOLIS: stedelijke sacrale ruimte

monumentaliteit en prestige neemt toe :

• bouwwoede na 480 BC (overwinning op Perzen)

• Parthenon als stadstempel

• stedelijke ceremonies

• theatergebouwen

à zowel sociaal-culturele leven als politiek

• kleinere monumenten voor individueel prestige

Priëne: elementen van een klassieke stad

Kleine stad in Klein-Azië (west-kust huidige Turkijke): systematische ontwikkeling vanaf 800 BC (apoikia)

• ca. 4.000 inwoners

• enorme ommuurde oppervlakte

Volledige stedelijke infrastructuur

(democratisch zelfbestuur)

Dubbele structuur: laagstad en acropolis (hoogstad)

• laagstad: rasterpatroon

• agora door stoa’s afgezoomd

• multifunctioneel

• vierkant raadshuis (bouleuterion, capaciteit 640)

• tempels bij agora

• monumentaliteit (gymnasion, stadion,

theater)

• hoogstad: heuvel binnen omwalling

• Acropolis : ook belangrijke militaire functie

• Nauwelijks bebouwd

Basilica van Traianus, 98-117, Romeins.

Basilica van Maxentius, Rome 306-312, romeins.

Oude Sint-Pieterbasiliek in Rome,

Vaticaan, onder Constantinus,

ca. 326 (afgebroken circa 1500)

Zuilenrij van de basilica van Santa Maria Magggiore in Rome, 352-366.

Bogenrij van de basilica van Santa Sabina in Rome, 5de eeuw (zicht op koor)

In grondplan: combinatie van atrium en basilicaal grondplan. Ook introductie van liturgie in kerkgebouw: koor (apsis of absis) met altaar en ambo’s (preekstoel).

Centraalbouw met koepel, mausoleum: Santa Costanza, Rome, ca. 330

Mausoleum van Galla Placidia in Ravenna (Italië), ca. 420

Kerk van San Vitale in Ravenna (Italië), 548

Achthoekige centraalbouw met koepel (enkel aan de

binnenzijde zichtbaar)

Basilica van de Geboorte in Bethlehem

Constantinus 326, Justinianus 560-604

Toenemende complexiteit in grondplan:

Combinatie van basilicaal grondplan met centraalbouw in koor

Basilica van het Heilig Graf / Verrijzeniskerk

en Rotunda met graftombe in Jeruzalem

4de eeuw, herbouwd 11de eeuw

Hagia Sophia in Constantinopel

(Istanbul), Justianius, 532-537

Prestigeproject: Justianius wou alle andere

bouwwerken overtreffen.

‘Architecten’: wiskundige Anthemios van Tralles &

Isodoros van Milete

Geen gevel in de klassieke betekenis, maar wel

silhouette van hoofdgebouw met koepels dat de

aandacht trekt.

Onderdelen zijn niet duidelijk van elkaar te

onderschieden (cfr. Pantheon), maar geometrische

figuren die in elkaar geschoven zijn

Structuur: koepel (69 x 33 m) die niet

op tamboer rust, maar op

pendentieven of hangbogen die

op zichzelf geconcipieerd zijn als een

koepel (33 m diameter)

Paleis van Karel de Grote in Aachen (Charlemagne)

Voor Karel de Grote zijn architectuur en kunst instrument om zijn macht te symboliseren.

De hofkapel van Karel de Grote in Aachen, Odo van Metz, 792-805. Gebaseerd op de Kerk van San Vitale in Ravenna, 548. Wil zich meten met Constantinopel (en niet Rome), maar heel wat materiaal kwam wel exclusief uit Rome (marmer, brons)

Voorbeelden van Karolingische architectuur in onze regio: Essen, Ottmarsheim, Keulen (Sankt Maria im Capitol)

Het plan van Sankt Gallen, ca. 825 (Benedictijnerabdij)

Ideaalplan van een hervormde abdij.

Christelijke kloosters ontstonden al

vanaf de 4de eeuw, maar worden in 8ste

en 9de eeuw steeds belangrijker en

men gaat nadenken over ’ideale

type’. Plan: duidelijk plan met centrale as,

waarlangs gebouwen op logische wijze

worden ingeplant binnen ommuurd complex.

San Miniato al Monte Firenze 1018 – afgewerkt 12de eeuw

- Basicale type in gevel en opbouw

- Onderste geleding gevel heeft ondiepe arcades

- Gevelbekroning is opgevat als een klassiek tempelfront, maar met onklassieke schijnarcade tussen kroonlijst en timpaan.

- Gevelbekleding in wit en groen marmer, met geometrische vormgeving

- Romaanse stijl

Baptisterium Firenze, 1060-1150

Romaanse stijl

Pisa, Baptisterium, dom en ‘campanile’ (11de-12de eeuw)

Bekleed met marmer. Decoratieschema gevels op basis van slank uitgevoerde arcades. ‘Ranke stijl’ bepalend geweest voor architectuur in Sardinië, Corsica, diepe Zuiden van Italië. Romaanse stijl.

Abdij van Cluny (910-1150), Frankrijk

Sterke architecturale ontwikkeling in religieuze complexen: grote macht bij de kerk, waarbij bisschoppen ook sterke politieke macht hadden. Kloosters spelen ook een belangrijke rol: ankers van godsdienstigheid.

Citéaux van (12de eeuw), Frankrijk

Sterke architecturale ontwikkeling in religieuze complexen: grote macht bij de kerk, waarbij bisschoppen ook sterke politieke macht hadden. Kloosters spelen ook een belangrijke rol: ankers van godsdienstigheid.

Vezelay, Mont-Saint-Michel (1125)

Bedevaartskerken naar Compostella

Parochiekerken: Afsnee, Bertem, Aubechies, Celles

Romaanse stijl

Kathedraal van Monreale (1147-1182)

Romaanse stijl met een ziende kap

Kathedraal van Southwell (1108-1114)

Romaanse stijl met houten tongewelf

Nijvel, Sint-Geertrui, ca. 1020-1046, westbouw eind 12de eeuw

Hildesheim, St Michael, 1007-1033

Paray-le-Monial (c.1100)

Tongewelf 12de eeuw

Vézelay (c.1120), kruisgewelf

Tournus, Saint-Philibert (na 1120)

Dwarsgeplaatste tongewelven

Dom van Speyer, Rijnland

Durnham (UK), einde 11de eeuw

Kruisribgewelf

Lucca, San Michele in Foro (1200)

Restanten stadsomwalling Brussel vandaag

Nieuwpoort onder Filips van de Elzas (tweede helft 12de eeuw). Voorbeeld van een geplande stad met een regelmatig stratenpatroon.

Kathedraal van Reims, 1252-1310. Gotiek.

Kathedraal van Keulen, koor, 1248-1300. Gotiek.

Sainte-Chapelle te Parijs, 1241-1248. Gotiek.

Kathedraal van Beauvais, 1255-1272. Gotiek.

Vroege Gotiek: Chartres ca 1150-1200. Gebouwd door 9 bouwmeesters en in meer dan 30 bouwfases.

St. Denis, bouw van een nieuw koor (1140). Vroegst gekende voorbeeld Gotiek. Uitbouw kooromgang met straalkappelen, dubbele zijbeuken, spitsbogen en vermoedelijk ook gebruik van luchtbogen, maar alles werd vervangen in 1231.

Hoge gotiek: kathedraal van Amiens 1218-1264.

Parijs, Nôtre-Dame 1163-1225

_ Transept aanwezig, maar springt niet uit. In structuurschema wel duidelijk transept aanwezig

_ Zijkapellen in zijbeuken N-zijde

_ Dubbele kooromgang, met start uitwerking koorkappelen

Vroege gotiek: Laon ca 1155-120

Hoge gotiek: Amiens 1218-1264

Antwerpen: 1352-1521 (late gotiek) met schijntriforium

Streven naar een hoge en slanke architectuur: Kathedraal van Beauvais, 1255-1272 (hoogste kathedraal)

Duitsland, hallenkerk St Elizabetkirche in Marburg, 1235

Early English (vroege Engelse Gotiek): WELLS (start 1180)

Baksteengotiek: Prenzlau vanaf 1325

Baksteengotiek: Straalsund 1384-1440

Engeland, decorated style: Ely (12de eeuw)

Duitsland, hallenkerk: Landshut, München

Engeland, decorated style: Salisbury (start circa 1220)

Engeland, decorated style: Lincoln, York en Westminster

Engeland: Bath (15de eeuw). Perpendicular (rechtlijnig) style als reactie op ‘exuberante decoraties’ uit vorige periodes

Cambridge, Kings college Engeland, Perpendicular style (circa 15de eeuw)

Flamboyante / Late gotiek in Frankrijk: Sens 1490-1512

Flamboyante / Late gotiek in Frankrijk: Alençon 1506-1516

Leuven 1448-1469, late gotiek, stadshuis

Sint-Niklaaskerk Gent (1200-2de helft 14de eeuw), late gotiek

Sint-Goedele en Sint-Michielskathedraal Brussel (13de eeuw – 1486), late gotiek

Villers-la-Ville, abdijruïne (13de eeuw). Luchtbogenconstructie goed zichtbaar.

Belfort Brugge (1240-1486)

Brussel (1401-1455), Gotisch stadhuis

Huis der vrije schippers, Gent. Gildehuis met krulgevel, 1531 (start), Gotiek/Aanzet Renaissance

Santa Maria del Fiore in Florence (1296-1436). Koepel gebouwd door Filippo Brunelleschi van 1420-1436 met gotische principes.

Ospedale degli Innocenti in Firenze, 1419. Door Filippo Brunelleschi (1377-1446)

Filippo Brunelleschi : Santo Spirito, Firenze, 1434/1446 Klassieke vormgeving, arcades met rondbogen en compositorische kapitelen

Sant’ Andrea, Mantua, ca. 1470, door Leon Battista Alberti (1404-1472)

Palazzo Rucellai, Firenze, L.B. Alberti, 1446-1451

Donato Bramante (1444-1514): tempietto di San Pietro in Montorio, Rome, 1502

Donato Bramante (1444-1514): Palazzo Caprini of Woning van Raphael. Gelijkvloers met winkels uitgevoerd in ‘Rustica’ (ruw blokwerk) en verdieping met dubbele zuilen en ramen met frontonbekroning

Sint-Pieters in Rome: Bramante 1506; Sangallo 1530; Michelangelo, 1546-1564; Giacomo della Porta, 1588-1593

Andrea Palladio (1508-1580): Basilica of Vicenza: dubbele loggia, kolommen met dekstenen

Andrea Palladio (1508-1580): Villa Foscari of Villa Malcontenta met portico, piano nobile

Andrea Palladio (1508-1580): Villa Chiericati met portico en piano nobile

Andrea Palladio (1508-1580): Villa Cornaro met portico over twee verdiepingen / dubbele portic

Andrea Palladio (1508-1580): Villa Pisani met portico over twee verdiepingen / dubbele portico en twee vleugels

Andrea Palladio (1508-1580): Villa Barbaro met ‘barchesse’/schuren

Andrea Palladio (1508-1580): Villa Badoer (met gebogen ‘barchesse’/schuren)

Andrea Palladio (1508-1580): Villa Capra (La Rotonda) bij Vicenza, 1566 Cirkelvormige hal, symmetrische opbouw, met 4 identieke portico’s aan elke zijde

FRANKRIJK Renaissance en Barok Pierre Lescot: binnenplaats van het Louvre, Parijs, 1546

Juan Batista de Toledo & Juan de Herrera: Escorial bij Madrid, 1562

Cornelis Floris de Vriendt: Stadhuis van Antwerpen, 1561-1565. Renaissance stijl.

Plantin Moretus Huis, 1569-1639 Antwerpen, renaissance stijl

Zestiende-eeuwse stadsomwalling Antwerpen met Blauwe Toren door Florent Joostens

Zestiende-eeuwse stadsomwalling van Antwerpen met Kipdorppoort door Florent Joostens

Schepenhuis van Gent, 1595-1621

Monumentale koninklijke/keizerlijke architectuur voor Lodewijk XIV Aansluiting met stedelijke assen en perspectiefwerken Tuinaanleg

Louis Le Vau: kasteel van Vaux-le-Vicomte, 1612 1670 - formele tuinen van André Le Nôtre

Karlsruhe (1715, Zuid-Duitsland) Residentiestad voor Markgraaf Karel III Willem van Baden-Durlach

Stedelijke projecten: Koningsplein Brussel (1766 e.v. door Karel van Lorreinen, landvoogd van de Zuidelijke Nederlanden tijdens Oostenrijkse bewind)

Jezuïetenkerken Giacomo da Vignole (1507-73) (links)

Gesù-kerk te Rome, 1568-84 (rechts)

Francesco Borromini (1599-1667): San Carlo alle Quattro Fontane in Rome, begonnen in 1638, voorgevel 1665-1667

1668-1687: Sant’Ivo della Sapienza, 1642-1660

Guarino Guarini (1624-1683): San Lorenzo te Turijn, 1668-1687

Baldassare Longhena (1598-1683): la Salute in Venetië, 1631-1681

Pieter Huyssens s.j.: Carolus Borromeuskerk te Antwerpen 1615-1621, barok

Wenceslas Cobergher: O.L.V. Basiliek te Scherpenheuvel, 1609-1621, barok

Namen, Saint-Loup, barok

Wederopbouw Grote Markt Brussel na brand 1695 in barokstijl

Grimbergen, Norbertijnenabdij, barok

Leuven, Sint-Michiel, barok

Neo-Renaissance: Koninklijke Sint-Hubertusgallerijen, 1837 (project), 1845-1847 (realisatie) Jean-Pierre Cluysenaar (1811-1880)

Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen 1878 Frans van Dijck & Jean-Jacques Winders. Zowel neoclassicistische als neorenaissance invloeden.

Handelsbeurs Antwerpen Ontwerp 1862, uitvoering 1869-1872 Joseph Schadde (1819-1894) Architecturale vormgeving ijzeren dakconstructie

Antwerpen Centraal 1895-1905 Lokettengebouw Architect Louis de la Censerie Multifunctioneel stationsgebouw:

• Trein, post en telegrafie

• Loketten, foyer, kantoren Impressionante architectuur:

• Eclectisch gebouw, geïnspireerd op station van Zwitserse Luzern

• Impressionante koepel (70H) voor lokettengebouw

• Symbolische verwijzingen naar stad Antwerpen en koning Leopold II (leeuwen & initialen)

Antwerpse spoorhal. Ontworpen door Clément Van Bogaert, spoorwegingenieur. 180L x 40H Handboeken ‘ontwerpen van stations’ door overheid (cfr scholen). Sterk staaltje ingenieurskunde (driescharniersspanten). Naast Gare Maritime (Tour & Taxis) enige overblijvende 19e-eeuwse monumentale spoorweghallen.

Slachthuis Anderlecht-Kuregem (1888)

Tower of 300 m / Eiffeltoren, Gustave Eiffel

Galérie des Machines (expo), Parijs (1887-1889), smeedijzer.

Expohal, Chicago (1887-1889)

Jubelpark Brussel (1888)

Coolbroakdale Ironbridge, 1777-1780, gemaakt van gietijzer.

Iconisch monumentaal complex: Crystal Palace, wereldtentoonstelling Londen 1851 (L564m x B124m x H33m) / Joseph Paxton (1803-1865), tuinman en architect

Koninklijke serres, grote wintertuin (1876) Alphonse Balat (1818-1895)

Etienne-Louis Boullée (1728-1799) Ontwerp voor monument wetenschapper Isaac Newton (1643-1727). Voorbeeld van rationalisme, neoclassicisme en het gebruik van primaire vormen.

Jacques-Germain Soufflot (1713-1780) Ste. Geneviève / Panthéon, Parijs. Neoclassicisme.

Claude-Nicolas Ledoux (1735-1806) Salines royale / Koninklijke zoutwinnerij Arc-et-Senans (diameter 370 m) (1771). Neoclassicisme.

Bruno Renard (1804-1879) (Tekening Edwin Toovey, 1825) Neostijlen en ecclectisme Le Grand Hornu (1815-1835), Boussu – Mons, opgericht door Henri Degorge. Neoclassicisme.

Karl Friedrich Schinkel (1781-1841) Altes Museum in Berlijn

Charles de Wailly (1729-1789), Koninklijk Paleis van Laken, 1782-1784 In opdracht van hertog Albert van Saksen-Teschen en aartshertogin Maria-Christina. Neoclassicisme.

Voormalig paleis van de Prins Van Oranje (Academieënpaleis) Brussel 1823-1826), arch. Vander Straeten en Suys. Neoclassicisme.

Louis-Emmanuel-Aimé Damesme (1757-1822), Koninklijke Muntschouwburg Brussel (1817-1819). Neoclassicisme.

Charles de Wailly (1729-1789), De Notelaer – Jachtpaviljoen Kasteel van Hingene (Bornem) (1790-1794). Neoclassicisme.

Sint-Catharinakerk Oud-Begijnhof Aalst, 1787-1794 door Jan de Staercke

Pierre Bruno Bourla (1783-1866) Bourlaschouschouwburg Antwerpen (1829-1834)

Voorbeeld restauratieproject Viollet-Le-Duc (1814-1879), Pierrefonds, startte in 1858 (links: ruines: midden situatie 1882, rechts situatie 2000). Gerestaureerd naar idee van stijleenheid.

Kathedraal van Notre-Dame in Parijs. Gotische stijl (1163-1345). Viollet-Le-Duc (1814-1879) voegde de toren op de viering toe.

Kasteel van Loppem (Zedelgem), 1857-1863. E.W. Pugin en Jean-Baptiste Béthune (1857-1863). Neogotisch.

Stadhuis Sint-Niklaas, 1875 Pieter Van Kerkhove. Neogotisch.

Provinciaal hof, Brugge (1881-1921) Louis Dela Censerie (1838-1909) en René Buyck (1850-1923). Neogotisch.

Monument voor Leopold I (1878-1880), gebouwd ter gelegenheid van het 50-jarige bestaan van België Louis de Curte (1817-1891). Neogotisch.

Neo-Egyptische stijl: Egyptische tempel in de Antwerpse Zoo (1856) / Charles Servais (1828-1892). Hok voor de olifanten en giraffes.

Neoromaanse Sint-Jozefkerk, Faulx-Les-Tombes (1877-1880). Hendrik Beyaert (1823-1894) en Paul Hankar (1859-1901).

Neo-Moorse stijl: Synagoge Shomre Hadas (1891-1893) in Antwerpen. Door Ernest Stordiay (1855-1937) en Joseph Hertogs (1861-1930).

Koninklijke Sint-Mariakerk (1844) te Schaarbeek Henri Désiré Louis Van Overstraten (1818-1849). Eclecticisme / vormpluralisme: Combinatie van byzantijnse, romaaanse en gotische elementen.

Justitiepaleis Brussel (1866-1883) Joseph Poelaert (1817-1879) Symmetrisch en monumentaal (+50.000 m2), herhaling van eenheid, maar toch is elke gevel verschillend. Vormpluralisme.

Eclecticisme in de straat: Leysstraat Antwerpen, tweede helft 19e eeuw.

Paviljoen van de menselijke driften, 1892 door Victor Horta (achitectuur) en Joseph Lambeaux (beeldhouwwerk). Neoclassicistisch

Victor Horta (1861-1947) Hotel Autrique (1893)

Conventionele planopbouw:

• met trappenhal en gang als afzonderlijke circulatie

• enfilade-systeem: aaneenschakeling van ruimtes Introductie van nieuwe vormentaal

• gevelementen

Victor Horta (1861-1947) Hotel Tassel (1893)

• A-conventionele gevelopbouw

• Introductie van grote glaspartijen in gevel

• Doorgedereven biomorfe vormentaal

• Nieuwe materialen en technieken duidelijk zichtbaar & geïntegreerd

• Groot centraal trappenhuis met natuurlijk licht van boven

Victor Horta (1861-1947) Hôtel Solvay Brussel (1894-1898) Samenwerking met neo-impressionistische kunstenaar Theo Van Rysselberghe (1862-1926)

Victor Horta (1861-1947) Hôtel Edmond van Eetvelde Brussel (1895-1897) voor Gouverneur van Belgisch-Congo.

• Plan in functie van bestemming en ruimtegebruik:

• Woonconcept als uitgangspunt: woning verpersoonlijking van de bewoner

• Centrum van de woning wordt opengebroken: natuurlijk lichtinval en ruimtewerking (gezichtspunten) zijn erg belangrijk

Victor Horta (1861-1947) Maison-atelier Horta in Brussel (1899) Huidige Hortamuseum.

• Plan, gevelen ruimte vormen één geheel

• Gevel als directe afspiegeling van de planopbouw.

• Aandacht voor technieken: Sanitair, verlichting

• Wooncomfort is essentieel voor bewoners, maar geïntegreerd.

Victor Horta (1861-1947). Maison du Peuple / Volkshuis, Brussel (1899 voltooid). Nu afgebroken.

Victor Horta (1861-1947). Paleis voor Schone Kunsten, Brussel (1918-1928). Economische crisis begin 20Ste eeuw: leidt tot minder uitbundige, meer monumentale en geometrische vormgeving. Daarnaast ook (niet-zichtbaar) experimenteren met nieuwe materialen. Art deco.

Victor Horta (1861-1947). Centraal Station Brussel (1910-1952) (afwerking door Maxime Brunfaut)

Henry van de Velde (1863-1957). Villa Bloemenwerf (1895) Autodidact:

• tegen stijlinvloeden

• totaalkunstwerk

• woning, meubilair, kleding etc.

Cauchiehuis (1905) / Paul Cauchie (1875-1952)

Ernest Blérot (1870-1957) Woningen Elsene (1904). Tweede generatie art nouveau.

Gustave Strauven (1878-1919) L: 4 Seizoenen / Zurenborg / Gustave Strauven (1878-1919) R: Woonhuis Vanden Heede / 1902 / ibidem. Tweede generatie art nouveau.

Liberaal Volkshuis Help U Zelf (huidige Steinerschool) (1899-1901), Antwerpen Jan Van Asperen (1876-1962) en Emiel Van Averbeke (1899-1901). Art nouveau.

Woning Quinten Metsys (1904) door Jacques De Weerdt en Woning de Saint Cyr (1901-1903) door Gustave Strauven. Art nouveau.

Vooruit Gent / 1912-1914 / Dierkens. Art nouveau.

Hill House (1902) / Charles Rennie Mackintosh (1868–1928). Internationale art nouveau.

Palais Stoclet (1904, 1905-1911) / Tervurenlaan Brussel / Josef Hoffmann (1870-1956)

Robie House (1908-1909) / Frank Lloyd Wright (1867-1959)

Beurs Amsterdam (1897-1903) / Hendrik Petrus Berlage (1865-1934)

Gemeentemuseum van Den Haag (1919-1934) / Hendrik Petrus Berlage (1865-1934)

Project Michaelerplatz (1911) / Wenen / Adolf Loos (1870-1933). De bloembakken moesten toegevoegd worden als ornament, hoewel Loos hier eigenlijk tegen was.

Villa Müller (1930) / Praag / Adolf Loos (1870-1933)

Belgisch paviljoen Biënnale Venetië (1906-1907) / Leon Sneyers (1877-1949). Art deco.

Hotel Bellevue in Westende (1909-1911) / Octave Van Rysselberghe (1855-1927) , m.m.v. Leon Sneyers (1877-1949). Art deco.

Eigen woning Molinièrelaan Elsene, 1909. Art deco.

Gemeentehuis Vorst (1935-1936) Jean-Baptise Dewin (1873-1948) Jean-Baptise Dewin (1873-1948). Art deco.

Basiliek van Koekelberg (1921-1925 1926-1969), Albert Van Huffel (1877-1935). Art deco.

Boerentoren Antwerpen, 1927-1932 /Jan Vanhoenacker (1875-1958), Jos Smolderen (1889-1973) en Emiel Van Averbeke (1876-1946). Art deco.

Le Corbusier (1887-1965). 3 villa’s (1906-1908) in La Chaux de-Fonds Villa Fallet, -- Villa Stotzer, Villa Jacquemet. Lokale Art Nouveau-stijl.

Le Corbusier (1887-1965). Villa Jeanneret-Perret, La Chaux-de-Fonds, 1912 (Maison Blanche).

Le Corbusier (1887-1965). Villa Schwob in La Chaux-de-Fonds (1916-1917).

Le Corbusier (1887-1965). Maison DOM-INO (1915), ontwikkelt samen met ingenieur Max du Bois, Le Corbusier, Oeuvre Complète, I, 1918-1929, Zürich, 1935.

Betonstructuur is kern; bestaat uit betonnen vloerplaten en een beperkt aantal slanke kolommen in gewapend beton

- Structuur wordt van de grond getild, o.w.v. van lucht- en vochtcirculatie

- trap maakt verbinding tussen verschillende niveaus

- verder vrije invulling van grondplan mogelijk.

Villa Savoye (1928-1931) in Parijs. Le Corbusier (1887-1965).

Le Corbusier (1887-1965). Maison La Roche-Jeanneret, Parijs (1927) Huidige Fondation Le Corbusier. Dubbele woning voor kunstverzamelaar LA Roche en Familie Jeanneret.

Le Corbusier (1887-1965). Villa Stein-de Monzie Garches (1927). Onafhankelijke plaatsing pilaren.

Le Corbusier (1887-1965). Dubbele woning Weissenhof Siedlung, Stuttgart (1927) Huidige Weissenhofmuseum.

Le Corbusier (1887-1965). Pavillon de lʼEsprit Nouveau (1925), Paris (tentoonstellingspa viljoen Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes)

Unité d’habitation, Marseille (1947) / Le Corbusier

Huis Schröder (1923) Rietveld, Utrecht / Gerrit Rietveld en Jacubs J.P. Oud.

Ludwig Mies van der Rohe, Barcelona Pavilion, Barcelona, reconstructed in 1986. Bauhaus.

Ludwig Mies van der Rohe, Farnsworth House near Plano, Illinois, 1951. Bauhaus.

Eigen woning enstudio Riihitie, Helsinki, 1935-1936 / Alvar Alto (1898-1976)

Lakenhalle (1967) in Ieper na wederopbouw

Sint-Maartenskerk Ieper voor 1914 (links) en na wederopbouw (1928)

Tuinwijk Le Logis (1921-1930), Watermaal Bosvoorde door Jean-Jules Eggericx en Louis Van der Swaelmen

Tuinwijk Klein Rusland, Zelzate (1921-1923), Huib Hoste & Louis van der Swaelmen

Tuinwijk Kapellenveld (1923-1926) / Louis Van der Swaelem (1883-1929) en Huib Hoste

Cité Moderne (1922-1926), Sint-Agatha Berchem / Victor Bourgeois (1879-1962)

Maison Guiette (1926-1927) / Le Corbusier (in samenwerking met Paul Smeekens)

Woning Dotremont (1932), Ukkel / Louis Herman De Koninck (1896-1984)

Woning Victor Bourgeois (1925/1948), Koekelberg / Victor Bourgeois (1897-1962)

La Maison de Verre (1935), Ukkel / Paul-Amaury Michel (1912-1988)

Woning Neefts (1926), Antwerpen / Paul Smekens (1890-1983)

La nouvelle maison (1927-1928), Tervuren / Henry Van de Velde (1863-1957)

Boekentoren Universiteit Gent (1933-1939) / Henry Van de Velde (1863-1957)

Hogere Zeevaartschool Antwerpen, 1929-1933 / Van Kriekinge Josse (1877-1963, vader) en Kriekinge Maurice (1908-1969, zoon)

Vliegtuigloodsen, Grimbergen (1947-1948) / Alfred Hardy (1900-1965)

Nationale luchthaven Zaventem (1954-1958) / Maxime Brunfaut (1909–2003), Geo Bontinck (1903–1999), Joseph Moutschen (1895–1977)

Hippodroompaleis Antwerps Zuid, gesloopt 1973.

Luchtbal Antwerpen (1948-1961) / Hugo Van Kuyck (1902-1975)

Kiel Antwerpen (1949-1954 / 1956-1958) / Renaat Braem (1910-2001)

Eigen woning Renaat Braem (1954-1958) / Renaat Braem (1910-2001)

Eigen woning Renaat Braem (1954-1958) / Renaat Braem (1910-2001)

Braempaviljoen (1963-1971) door Renaat Braem (1910-2001)

Rectoraatsgebouw Vrije Universiteit Brussel (1971-1976) Renaat Braem (1910-2001)

EGKS-Huis, Tervuren (1955) / Willy Van Der Meeren (1923-2002). Huis voor medewerkers van de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal, voorloper van de Europese Unie.

ʻIeder zijn Huisʼ, Evere (1952-1961) / Willy Vandermeeren (1923-2002)

ʻWoning Roelantsʼ (1962) / Willy Vandermeeren (1923-2002)

London (1955) door Alison and Peter Smithson

Casablanca (1951) door Georges Candilis

Pastoor van Ars (1969) door Aldo van Eyck

Catania (1980) door Giancarlo de Carlo

Chapelle Notre Dame du Haut (Ronchamp), (1950), Brutalisme.

The Barbican Estate (1965-1982) in Londen / Chamberlin, Powell and Bon. Brutalisme.

Maison Urvater (1958-1960) / André Jacqmain (°1921). Brutalisme.

Parlementsgebouw Dhaka (1962-1983) / Louis Kahn

Oostende / Gaston Eysselinck (1907-1953)

Casino Kursaal Oostende (1953) / Léon Stynen (1899-1990)

Seagram building New York (1954-1958) Mies van der Rohe & Philip Johnson

Parijs’ Centre Pompidou Renzo Piano (1968)

BP-Building, Antwerpen (1960-1963) / Léon Stynen (1899-1990)

BP-Building, Antwerpen (1960-1963) / Léon Stynen (1899-1990)

Burgerweeshuis, Amsterdam / Aldo en Hannie Van Eyck

Hunebedcentrum / Aldo en Hannie Van Eyck

Simone & Lucien Kroll (1927-2022)