Begrippen regelgeving

Wet op Vlaams niveau

Onroerend-erfgoeddecreet (2013), ontstaan uit integratie van:

§Monumentendecreet (1976)

§Archeologiedecreet (1993)

§Landschapsdecreet (1996)

Aanpassingen: 2016, 2018, 2022: uitzonderingen of extra bepalingen….

§Ontvankelijkheid

§Openbaar onderzoek: bezwaren indienen mogelijk

§Gemeente vraagt advies aan extra instanties (bv. Agentschap Onroerend Erfgoed)

§Besluit

§Beroep aantekenen is mogelijk (jaarlijks: 10 procent van de vergunningen aangevochten).

Gemeenten die binnen het onroerend erfgoed decreet meer taken, rechten en plichten op zich hebben genomen. Ze kunnen toelatingen geven voor toelatingsplichtigehandelingen aan beschermd erfgoed, archeologienota’s behandelen, toelating geven voor ingrepen in de bodem en de wetenschappelijke inventaris vast te stellen.

Dit is niet heel populair omdat er eerst geen extra budget voor was, en vanaf 2022 maar kleine subsidies. Toen mochten ze ook hun eigen vastgestelde inventarissen maken.

Mensen die als hobby op zoek gaan naar archeologische resten met een metaaldetector.

•Vergunning nodig (minimum 18 jaar oud, geen veroordeling de laatste vijf jaar)

•volgens de voorschriften van het Onroerenderfgoeddecreet werken (bv. meldingsplicht bij vondsten)

• Toestemming vragen aan eigenaar

• Openbaar terrein (parken, bossen, waterlopen, strand … ): voorwerpen overdragen aan de overheid

• Vanaf 1993 verboden, met nieuw decreet in 2013 kan het weer.

Verboden om te zoeken:

•Beschermde archeologische sites

•Percelen met archeologisch onderzoek

•Beschermde natuurgebieden, tenzij op paden

•Militaire sites

•Bevaarbare waterwegen

Mogen alle vormen van archeologisch onderzoek uitvoeren, zowel bureauonderzoek als onderzoek met ingreep in de bodem zoals bijvoorbeeld opgravingen en proefsleuven

Moet beschikken over minder ervaringsvereisten dan een archeoloog type 1 en mag geen onderzoek verrichten met ingreep in de bodem.

Minder strenge criteria → meer erkende archeologen → minder wachttijden.

Nu 6/7 jaar verplicht. Grote bouwprojecyen (+3000m3) of bouwprojecten in archeologische zone (+300m3) moeten een 'bekrachtigde' archeologienota toevoegen aan hun vergunningsaanvraag. Bouwheer mag zelf archeoloog kiezen, zolang deze erkend is. Ook wel 'Maltaonderzoek' genoemd, naar de conventie van Malta/ La Valletta waarin het wordt voorgeschreven.

De archeologienota moet bij een vergunningsaanvraag zitten als er een verplicht archeologisch vooronderzoek is. Het moet ingediend worden bij het Agentschap Onroerend Erfgoed of een onroerend erfgoedgemeente. Dan is er een 'aktename' (goedkeuring) of niet (afkeuring). Inhoud van de nota:

Evaluatie van de betrokken percelen:

•vooronderzoek zonder ingreep in de bodem. Bv. een veldprospectie, een luchtfotografische prospectie, een archivalisch onderzoek….

•indien nodig: vooronderzoek met ingreep in de bodem.

•Inschatting impact van bouwproject op de bodem

Voorgestelde maatregelen:

•bureauonderzoek;

•uitgesteld vooronderzoek met ingreep in de bodem (na de vergunning, maar voor start bouwproject);

•behoud in situ;

•archeologische opgraving.

Goedkeuring van een archeologienota door het Agentschap Onroerend Erfgoed of een onroerend erfgoedgemeente. Als er geen aktename is wordt deze geweigerd (ongeveer 10%).

Extra geld dat naar de bouwheer gaat om te compenseren voor de extra kosten die gemaakt worden wanneer er bij het archeologisch vooronderzoek menselijke resten worden gevonden.

§Bouwheren stellen archeoloog aan om onderzoek te laten uitvoeren.

§Gangbaar in de meeste Europese landen (ook Vlaanderen)

§Wel een regulering, m.a.w. overheid die voorwaarden oplegt, verschillen per land.

§Waalse administratie maakt evaluatie op van de percelen en kan zelf ook onderzoek uitvoeren

§Eerder uitzonderlijk in Europa, ook nog in Frankrijk

Elke Belg moet archeologische vondsten binnen drie dagen melden bij het Agentschap Onroerend Erfgoed en mag niet zelf verder onderzoek doen. Het Agentschap heeft 10 dagen de tijd om het terrein te onderzoeken. De vondsten zijn eigendom van de eigenaar van de grond. Slecht controleerbaar.

Beschrijving van onroerend erfgoed in Vlaanderen via beeld- en bronnenmateriaal met hulp van erfgoedelementen. Meer dan 85 duizend objecten beschermd, vooral bouwkundig en landschappen. In 2017 overgedragen aan lokale overheden. Er zijn geen rechtsgevolgen voor de wetenschappelijke inventaris.

Alle onderdelen die het uitzicht van het onroerend erfgoed bepalen

Bouwkundig erfgoed: de structurele (gevels, daken, kelders, verdiepingen, raam- en deuropeningen) en visuele onderdelen (soort schrijnwerk, dakbedekking, gevelafwerking, …)

Bepalen eigenheid, via

§ de typologie: bv. hoeve, architectenwoning, Zilverlinde, hoogstaamboomgaard

§ de datering, bv. bv. gebouwd in…, aangeplant in …

§ Context & situering: geschiedenis, ruimtelijke context … 

§ Voor bouwkundig erfgoed: de stijl (gothiek, brutalisme, neo-renaissance…) en het materiaal (beton, baksteen, natuursteen, glas, …)

§ Landschappelijk: omvang en grootte.

Zelfreflectie overheid: wat zijn de kerntaken van een instantie en wat wordt afgestoten?

Erfgoedelementen & kenmerken geven het goed “erfgoedwaarden” (13 in totaal). Ook selectiecriteria: zeldzaamheid, representativiteit, contextwaarde, herkenbaarheid en ensemblewaarde.

§‘Vaststelling’ gebeurt door Agentschap Onroerend Erfgoed, per provincie.

§Oproep naar lokale besturen om items te laten opnemen of schrappen.

§Onroerend-erfgoedgemeenten kunnen inventaris zelf vaststellen.

Zeldzaamheid, representativiteit, contextwaarde (mooie relatie tussen onroerend erfgoed en directe omgeving), herkenbaarheid (oorspronkelijke functie nog zichtbaar) en ensemblewaarde (interieur en exterieur). Niet alle items staan beschreven met hun erfgoedwaarde.

1. Voor eigenaar: informatieplicht
2. Zorgplicht (voor erfgoed dat eigendom is van de overheid)
3. Motivatieplicht (voor erfgoed dat eigendom is van de overheid)
4. Altijd vergunning voor kap of sloop krijgen van lokaal bestuur, meestal als erfgoedwaarde al weg is.
5. Renovaties: afwijking mogelijk op energieprestatienormen.
6. Bijkomende rechtsgevolgen: archeologische zones

Aangeduid met schildje. Beschermd of basis van erfgoedelementen en -kenmerken. Vertegenwoordigd algemeen belang voor heel Vlaanderen. Bescherming ad hoc, op initiatief van Agentschap Onroerend Erfgoed of per thema. Monumenten, stads- en dorpsgezichten, landschappen en archeologische sites kunnen beschermd worden.

1. Voor eigenaar: informatieplicht
2. Passief behoud
3. Actief behoud
4. Vergunningsplichtige handelingen
5. Toelatingsplichtige handelingen
6. Sloopverbod
7. Renovaties: afwijking mogelijk op energieprestatienormen.
8. Bijkomende rechtsgevolgen: archeologische zones (geen metaaldetectie voor hobbyisten)

Handelingen waarvoor gemeente omgevingsvergunning moet leveren (bv. verbouwen of bijbouwen). Na aanvraag eigenaar beschermd goed vraagt de gemeente advies aan AOE en verwerkt dit advies in haar beslissing.

Handelingen waarvoor geen omgevingsvergunning nodig is (bv. raamwerk). Eigenaar beschermd goed moet toelating vragen aan AOE (of de erkende onroerend-erfgoedgemeente).

Verboden beschermde goederen te ontsieren, te beschadigen, te vernielen of andere handelingen te stellen die de erfgoedwaarde ervan aantasten. Iedereen heeft de plicht om ze in goede staat te houden.

Tijdig werken uitvoeren voor de instandhouding, de beveiliging, het beheer, de herstelling en het onderhoud.

Algemene term voor het toenemen van rechtszaken en procedures over dingen waar burgers het niet over eens zijn. In dit vak verwijst het specifiek naar het steeds vaker aanvechten van besluiten over bijvoorbeeld beschermd erfgoed.

Objecten die blijvend verbonden zijn met het monument en mee de erfgoedwaarden bepalen. Kunnen ook mee worden beschermd. Mogen dan in principe niet meer het gebouw uit.

Uitzonderlijke gevallen (bv. verwaarlozing, grote manipulaties, calamiteiten, andere belangen): bescherming opheffen. Ook politiek: is er in het verleden niet te veel beschermd?

Gewone procedure: maximumpremie tot 250.000 euro.

Premies voor grootschalige (en dure) projecten: minister schuift jaarlijks enkele thema’s naar voren, zoals ‘Herbestemming parochiekerken’ en ‘Economische invulling’

Geld voor specifieke kosten

Beloning voor een goede prestatie

Schendingen van regels met beperkte schade. Bv.:

niet naleven van informatieplicht (vastgesteld en beschermd erfgoed)

Ernstige vormen van erfgoedcriminaliteit. Bv.:

beschadigen van een beschermd erfgoed

• Raadgeving (voordat misdaad of inbreuk is aangebracht)

• Aanmaning om schade te beperken of stoppen

§ Als geen gevolg aan eerdere aanmaningen (zachte handhaving)

§ Inbreuk (vaststelling): vaak administratieve geldboete

§Misdrijf (proces-verbaal), overgemaakt aan parket

§Integraal herstel vorderen

§Schadevergoeding

§ Cultureel erfgoed, maar omdat historische boten vaak permanent op 1 plek liggen gemeenschapsmaterie, uitvoering door Agentschap Onroerend Erfgoed

§ Beleid: inventaris, bescherming (31 vaartuigen), premies…

Bibliotheek die specifieke (historische) elementen uit de collectie permanent ('voor de eeuwigheid') bewaart.

ICOM-definiti: bewaren, verzamelen, onderzoeken, presenteren, participeren. Wallonië werkt nog met de oude 4 basisfuncties, zonder participeren.

1. Ten minste een halftijdse conservator/bibliothecaris/archivaris met diploma hoger onderwijs die de dagelijkse leiding heeft;
2. Ten minste één voltijds equivalent stafmedewerker (mag ook meerdere mensen halftijds) met diploma hoger onderwijs;
3. 'voldoende' betaalde of vrijwillige krachten met juiste vaardigheden en kennis.
4. Minimaal beschikken over: presentatie- en publieksruimte, ruimte voor depot en behoud en beheer en ruimte voor wetenschappelijk onderzoek.
5. Deontologische code volgen (bv. International Council of Museums): verantwoorde omgang met collecties, goed zakelijk beleid, samenwerken en kennisdelen etc.
6. Vrijwillige musea kunnen dus per definitie geen kwaliteitslabel en dus geen financiële ondersteuning krijgen.

De bewaarplaats van belangrijke gegevens die zijn vastgelegd in documentvorm als ook de verzameling van documenten die voor een bepaald doel vervaardigd zijn. Naast documenten, in de vorm van agenda's, notulen, dossiers, brieven en akten, kunnen ook kaarten, foto's, films, video's en digitale bestanden gearchiveerd worden.

gedragscode

1. overzicht immaterieel erfgoed van de Vlaamse overheid (≠ kwaliteitslabel)
2. Ca. 70 praktijken opgenomen anno 2023.
3. Niet geregeld door het cultureel erfgoed decreet, maar via apart reglement!
4. Aantonen borgen

Lijst van immaterieel erfgoed. Opname op de lijst is een erkenning, je moet het zelf aanmelden maar de lat ligt veel lager dan bij het Inventaris immaterieel cultureel erfgoed. Het is daardoor ook diverser.

Het benoemen, in kaart brengen, registreren, documenteren, waarderen, verwerven, selecteren en herbestemmen van cultureel erfgoed. Collectiebeleid: actief verzamelen, afgesloten collectie?

Geen actief verzamelbeleid voor de collectie, het is min of meer af

Stukken over belangrijke gebeurtenissen in het heden verzamelen, anders dan over gebeurtenissen uit het verleden.

Wanneer een collectiestuk niet meer in de collectie past probeer je deze over te dragen aan een andere erfgoedinstantie. In het uiterste geval verkoop je of vernietig je het.

Het verzekeren van het voortbestaan van cultureel erfgoed door het in adequate omstandigheden te bewaren, te conserveren, te restaureren, te actualiseren, te borgen en door te geven.

het onderzoeken van cultureel erfgoed en van cultureelerfgoedwerking of het stimuleren en faciliteren ervan.

Het delen van cultureel erfgoed met het grote publiek of met specifieke doelgroepen via presentatie, toeleiding, educatie en door het beschikbaar te maken voor raadpleging en gebruik.

Het actief betrekken van groepen bij de cultureel-erfgoedwerking. Deze groepen krijgen ook een beslissingsmacht. Transversale functie: koppelen aan andere basisfuncties.

Initiatief van het KIK, federale instelling. Organisatoren kunnen erfgoed voordragen dat dringend restauratie nodig heeft. Het grote publiek kan stemmen. Laureaat krijgt ondersteuning rond publiekswerking, fondsenwerving en korting bij de restauratie

Ondersteuning van specifieke kosten van een tijdelijke activiteit. Ook voor niet-erfgoedinstellingen, maar die moeten dan wel samenwerken met een erfgoedinstelling.

Ondersteuning van werkings- en personeelskosten van een structurele activiteit (continu en permanent). Alleen voor landelijke en bovenlokale musea met een kwaliteitslabel en een erfgoedgemeenschap.

Groep van mensen en organisaties die een bijzondere waarde hechten aan het cultureel erfgoed, en die dat cultureel erfgoed wil behouden en doorgeven aan toekomstige generaties. Komt naar voren in de conventie van Faro.

Vlaanderen of Wallonië

Heel België

Grotere uitstraling dan lokaal, maar niet landelijk

• een voltijdse conservator, archivaris of bibliothecaris

• een zakelijk verantwoordelijke die de zakelijke leiding waarneemt

• minstens zes voltijdse equivalenten inhoudelijke medewerkers

• het collectiebeleid, beschreven in het collectiebeleidsplan

• inkomende en uitgaande bruiklenen zijn op minstens landelijk niveau, in geval van een museum

• er collecties verzameld worden minstens op landelijk niveau.

• vijf jaar minstens drie jaar 75.000 bezoekers

• een lokaal tot minstens landelijk publiek

• een voltijdse conservator, archivaris of bibliothecaris

• minstens twee voltijdse equivalenten inhoudelijke medewerkers

• het collectiebeleid, beschreven in het collectiebeleidsplan

• afgelopen vijf jaar minstens drie jaar 15.000 bezoekers per jaar

• een lokaal tot minstens bovenlokaal publiek

Zorgen voor opleiding, advies en ondersteuning voor erfgoedinstellingen. Vlaanderen geeft ze structurele subsidies op bovenlokaal en landelijk niveau.

Dienstverlenende organisatie voor religieus erfgoed, zowel cultureel als onroerend. Moet je kennen.

Dienstverlenende organisatie voor agrarisch erfgoed

Bovenlokale dienstverlenende organisatie voor cultureel erfgoed.

Decreet om zeldzame en onmisbare topstukken te beschermen in Vlaanderen. Er is een lijst met belangrijke beschermde werken. Er is toelating nodig bij restauratie en het naar het buitenland brengen van stukken. Bij weigering moet het stuk aangekocht worden door Vlaanderen.

Keuzes uit het verleden hebben een grote invloed op hedendaags beleid

Een beleidsnota is een document waarin een minister aangeeft hoe hij of zij voor zijn of haar bevoegdheden het regeerakkoord zal realiseren in de loop van de legislatuur. Bevat tendensen, visie op de sector en kondigt maatregelen aan.

Vlaamse overheid die zich met “persoonsgebonden” bevoegdheden bezighoudt: cultuur en cultureel erfgoed, onderwijs, jeugd, media, welzijn etc. Ook voor Nederlandstalige Brusselaars. Er zijn ook Franse en Duitstalige gemeenschappen.

Vlaamse overheid, houdt zich bezig met “grondgebonden” bevoegdheden: ruimtelijke ordening, wonen, leefmilieu, onroerend erfgoed etc. Er is ook een Brussels Hoofdstedelijk Gewest en een Waals Gewest.

De bevoegdheden voor erfgoed die de federale overheid niet heeft afgestaan aan andere niveau's. Dit zijn vooral federale musea, maar ze voeren ook nog wetenschapsbeleid. De federale musea zijn de grootste en meest bezocht musea in België en bestaan al sinds 19e eeuw. maar er is ook sterke bezuinigingen en discussie.

Instrumenten waarmee een overheid maatschappelijke problemen wil oplossen. Deze zijn: zelf organiseren, reguleren, samenwerken en niet ingrijpen.

niet alles op eigen houtje willen regelen of aanbieden als overheid

niet alles op eigen houtje kunnen regelen of aanbieden als overheid

Als overheid niet langer alles willen regelen of aanbieden, omwille van kostenefficiëntie, ideaal van ‘slanke overheid’, subsidiariteit. Geen nieuwe uitdagingen willen of kunnen zien. Ideologie bepaald welke prioriteiten er zijn.

Rechts ideaal waarin de overheid zo min mogelijk doet. Dus ook: cultuursector moet minder afhankelijk zijn van subsidies en zelf inkomsten genereren.

Politieke stroming die opkomt in de jaren tachtig, wil een slanke overheid, dus: privatiseren, dereguleren en bezuinigen. Weinig zelfbenoeming, vaak gebruikt door tegenstanders.

•Zeldzaam: uiterst weinig andere gelijke of gelijksoortige voorwerpen of verzamelingen in dezelfde staat in Vlaanderen. 

•Onmisbaar: bezit minstens één van de volgende vier eigenschappen:

•Bijzondere waarde voor het collectieve geheugen

•Schakelfunctie

•IJkwaarde

•Bijzondere artistieke waarde

Selectiecriteria topstukkendecreet. Geeft ons beter inzicht in de evolutie van de kunst, de cultuurgeschiedenis, de archeologie, de geschiedenis of de wetenschapsbeoefening. Denk aan het eerste werk waarin een kunstenaar een nieuwe richting en stijl inslaat, aan kunstwerken waarvan de opdracht bekend is zodat zij in het oeuvre van een meester/periode kunnen worden of aan kunstwerken met een nieuwe iconografie.

Selectiecriteria topstukkendecreet. Belangrijke bron die bijdraagt tot het onderzoek of de kennis van andere belangrijke voorwerpen in de kunst, de cultuur, de archeologie, de geschiedenis of de wetenschap. Dit is vooral een wetenschappelijk criterium. Bij kunstwerken stemt de ijkwaarde bijvoorbeeld overeen met (het enige) gedateerde en/of gesigneerde kunstwerk van een meester.

Equivalent van topstukkendecreet in Wallonië. Voor het beschermen van stukken van uitzonderlijk belang (door zeldzaamheid, uitwerking … ): gelijkaardige bepalingen als in Topstukkenbeleid. Er is ook een trésor lijst voor immaterieel erfgoed. Eerst zaten deze in 1 lijst, maar sinds 2022 apart.

Lijst voor erfgoed in Wallonië naar Frans model. Eigenaar moet Franse Gemeenschap in kennis stellen van elke wijziging of eigendomsoverdracht.

Lijst voor erfgoed in Wallonië naar Frans model. Erkende erediensten: verplicht lijst op te maken en door te geven.

• Voor trésors en objecten van buitengewoon belang: Franstalige Gemeenschap kan zelf een bod doen als die te koop worden aangeboden;
• Subsidies mogelijk voor behoud & restauratie voor objecten op de drie lijsten
• Nieuw decreet (sinds 2022), impact nog niet geheel duidelijk.

N-VA. Minister van Cultuur (dus ook cultureel erfgoed).

Ook minister-president Vlaanderen.

(N-VA): Minister van Onroerend erfgoed Vlaanderen

“A museum is a not-for-profit, permanent institution in the service of society that researches, collects, conserves, interprets and exhibits tangible and intangible heritage. Open to the public, accessible and inclusive, museums foster diversity and sustainability. They operate and communicate ethically, professionally and with the participation of communities, offering varied experiences for education, enjoyment, reflection and knowledge sharing.”

•Prestigieuze expo’s, gericht op een zo groot mogelijk publiek

•Speelt bekende naam/topwerken uit, internationale bruiklenen => enorme verzekeringskosten: indemniteitsregeling.

Garantieregeling waarbij de staat een deel van het risico van een belangrijk bruikleen op zich neemt waardoor musea lagere verzekeringspremies betalen.

Lokale besturen, provincies, de Vlaamse en federale overheid. Moeten zich houden aan de federale Belgische archiefwet.

federale Belgische wet

-overheidsdiensten verplicht om hun archieven in goede staat te bewaren

-archieven mogen niet vernietigd worden zonder de toestemming van het Rijksarchief

-archieven dienen na bepaalde termijnen overgebracht te worden naar het Rijksarchief.

-bepalingen mbt raadpleegbaarheid.

Personen, families en organisaties met privaatrechtelijk statuut (bv. scholen, bedrijven, verenigingen). Komen vaak voort uit de zuilen.

-Kijkt toe op de correcte bewaring van archief dat wordt gevormd en beheerd door overheidsdiensten.

-federale restbevoegdheid

-bewaart archieven van federale en provinciale overheden.

-archieven mogen niet vernietigd worden zonder toestemming Rijksarchief

Mensen die bijvoorbeeld een ambacht of immaterieel erfgoed levend houden.

Een openbare instelling die de materiële middelen beheert die nodig zijn voor de uitoefening van de eredienst in een parochie.

Erfgoed in de samenleving, vaak in instellingen die niet als hoofdtaak erfgoedbeheer hebben (zoals de Uantwerpen). Hier kunnen projectsubsidies voor komen maar alleen als er wordt samengewerkt met een erfgoedinstelling.

Antwerpen, Brugge, Gent, Leuven, Mechelen en Brussel

Bovenlokale dienstverlening, vooral zwerfgoed en erfgoed van verenigingen en particulieren bekender maken en ondersteunen (cultureel erfgoed). Verbonden aan een kunststad of intergemeentelijk samenwerkingsverband. Niet overal: voor 27 subsidie.

• intergemeentelijke onroerend -erfgoeddienst
• Verbonden aan intergemeentelijk samenwerkingsverband
• 30 IOED’s gesubsidieerd op basis van Onroerend-Erfgoeddecreet
• Niet overal, en overlapt niet altijd met erfgoedcel
• Adviesverlening niet-professionele actoren

• 5 provincies, opgericht naar Nederlands voorbeeld
• Leden bijstaan met periodieke inspecties, rapporten, advies en begeleiding.
• Ca. 3200 leden (vooral particulieren, kerkfabrieken en lokale besturen).
• Focus: erfgoedzorg (exterieur, interieur, landschappen, funerair….)

landelijke (Vlaamse) dienstverlener voor cultureel erfgoed van de muziek- en podiumkunsten

Koepelorganisatie van de 5 provinciale monumentenwachten, zorgt vooral voor soepele samenwerking. Landelijke dienstverlener onroerend erfgoed. Moet je kennen.

Landelijke dienstverlener onroerend erfgoed. Nadenken, begeleiden en financieren grote erfgoedprojecten.

• Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed
• Werkt voor de ganse cultureel-erfgoedsector (roerend – immaterieel), maar niet op onderwerpen waar al een andere dienstverlener voor is.
• Ondersteuning (bv. adviseren van musea)
• Onderzoek (tendensen opvolgen in het buitenland)
• Netwerken stimuleren (bv. musea of erfgoedcellen samenbrengen)
• Beeldvorming (bv. coördinatie van Erfgoeddag)

• Werkt binnen de onroerend-erfgoedsector, maar geen steunpunt meer na kerntakenoefening.
• Draagvlak voor onroerend erfgoed vergroten (bv. Open Monumentendag)
• Onroerend erfgoed ontwikkelen, beheren en ontsluiten (beheer eigen sites)
• Ambities om “National trust” van Vlaanderen te worden.
• Onroerend Erfgoed: aantal steunpunttaken door Agentschap Onroerend Erfgoed opgenomen.

Belangenvereniging musea in Vlaanderen

Belangenvereniging archieven en (erfgoed)bibliotheken

beroepsvereniging voor Conservators-Restaurateurs van Kunstvoorwerpen

• Werken met aangesloten leden (lidmaatschap)
• Opkomen voor meer subsidiëring (bv. musea), beter statuut (bv. bibliothecaris), erkenning van beroep (bv. restaurator)
• Informeren van de eigen leden rond relevante beleidsontwikkelingen en ontwikkelingen binnen de eigen sector.
• Niet gesubsidieerd vanuit Vlaanderen

kunstwerk op of achter een altaar in een rooms-katholiek kerkgebouw

• Uitgangspunt: bevoegdheden leggen op het niveau waar dat het meest geschikt is.
• Bijvoorbeeld: ondersteuning van lokale musea, archieven, lokale verenigingen gebeurt best door het lokale bestuursniveau
• Interne staatshervorming: heel veel zaken worden best door het lokale of het Vlaamse niveau uitgeoefend, niet zozeer door het provinciale niveau.

Verschillende bestuursniveau doen hetzelfde (bv. subsidies toekennen aan dezelfde spelers)

De Nieuw-Vlaamse Alliantie is een Vlaams-nationalistische, liberaal-conservatieve politieke partij.

Hervormingen naar bevoegdheden, bijvoorbeeld van provincie naar gemeente

Hervormingen naar schaal, bijvoorbeeld schaalvergroting, fusies,

Model dat de grootte van een gemeente in inwoners koppelt aan de hoeveelheid en soort culturele voorzieningen dat er zijn.

Het versterken van de gemeentes en vanaf 2014 het overdragen van veel bevoegdheden van de provincies naar het Vlaamse of lokale niveau.

Het vanaf 1970 overdragen van bevoegdheden vanaf het Belgische federale niveau naar de Vlaamse en Waalse Gemeenschappen en Gewesten.

In deze cursus specifiek voor de wens van de lokale besturen in de jaren 2000 om minder plannen op te stellen voor Vlaamse subsidies en deze vrijer te kunnen besteden. Dit lukte in de jaren 2010's.

Vlaanderen ingedeeld in 15 regio’s waarbinnen men moet samenwerken, om de verrommeling van IOED's en erfgoedcellen tegen te gaan.

Flanders All Around Museum, een online museum over de Vlaamse geschiedenis op initiatief van de N-VA

Canon van de Vlaamse geschiedenis, gemaakt op initiatief van de N-VA

betekend internationaal zowel cultureel als onroerend erfgoed

Oudere term voor zowel cultureel als onroerend erfgoed

Opgericht in 1949 voor het bevorderen van mensenrechten en culturele verscheidenheid. Nu stelt het vooral conventies op.

Het Europese verdrag voor de bescherming van het bouwkundig erfgoed in Europa (1985)

1. Wettelijke regeling beschermen bouwkundig erfgoed.

2. Wetenschappelijk onderzoek naar dit erfgoed.

3. Instellen inventarissen.

4. Beschermen bouwkundig erfgoed moet prioriteit ruimtelijke planning zijn.

5. Vlaanderen: onroerend erfgoeddecreet.

Het Europese verdrag voor de bescherming van het archeologisch erfgoed (1992)

1. Beschermen archeologisch erfgoed in situ

2. Verstoorder betaald: het verstoordersbeginsel

3. Zo veel mogelijk bewaard en als uit grond goed verwerkt

4. Vlaanderen: Archeologiedecreet, commercieel model

Het Europese landschapsverdrag (2000)

1. Bevorderen beschermen en beheren landschappen en herstellen beschadigde landschappen

2. Transversale aanpak, maar conflicten met boeren

3. Toepassing in Vlaanderen: Nationale Parken en Landschapsparken

Kaderconventie over de bijdrage van het culturele erfgoed aan de samenleving (2005)

1. Brede visie erfgoed, ook onroerend en immaterieel

2. Voor wie: erfgoedgemeenschap

3. Naamgever van steunpunt FARO.

Bestaat sinds 1958, heeft nu 27 landen, houd zich niet direct met erfgoed bezig maar wel regels die er invloed op hebben, en nu meer aandacht om identiteit te versterken.

Voor historische sites verbonden met de waarden van de Europese Unie.

Europese erfgoedprijs voor best practices.

Actiejaar in 2018, deed vrij weinig.

Actiejaar in 1975 dat voor grote dynamiek zorgde in de erfgoedsector.

Bestaat sinds 1945 en bijna alle landen ter wereld zijn er lid van. Het is onderdeel van de Verenigde Naties en wil de samenwerking voor o.a. cultuur verbeteren. Beheerd de werelderfgoedlijst.

Verdrag van 1970

1. Maatregelen tegen de ongeoorloofde invoer, uitvoer en overdracht van “cultuurgoederen” (roerend erfgoed)

2. Dekolonisatie: restitutie erfgoed.

3. Dat niet, wel tegengaan illegale handel.

4. Andere netelige kwestie: Nazi-roofkunst.

Verdrag uit 1954

1. Per land lijst beschermd onroerend erfgoed voor tijdens oorlog

2. Aangeduid met blauw-wit bordje.

3. Beschermen tijdens oorlog en niet roven.

verdrag uit 1972 door UNESCO

1. Erfgoed met ‘unieke en universele waarde voor de mensheid’

2. Onroerend erfgoed en natuurlandschappen

3. Bijna alle landen ter wereld.

4. Veel in België, aparte bescherming onroerend erfgoeddecreet.

5. Ook lijst “bedreigd Werelderfgoed”

6. Meeste UNESCO werelderfgoed in Europa en Noord-Amerika.

wanneer geen verbetering van de UNESCO werelderfgoedlijst af.

Verdrag uit 2003

1. immaterieel cultureel erfgoed levend houden en koesteren

2. Vlaanderen: inventarissen immaterieel erfgoed.

Verdrag uit 2015

1. 17 grote doelstellingen, 169 subdoelstellingen

2. Eentje over erfgoed: ‘Inspanningen verhogen om het culturele en natuurlijke erfgoed van de wereld te beschermen en veilig te stellen’.

3. Erfgoed kan ook bijdragen aan de andere doelstellingen.

Erfgoed staat niet op zich maar wordt maximaal ingezet voor andere beleidsdoelen.

gevoel dat je ergens thuishoort, hier kan erfgoed aan bijdragen

ontkerkelijking, minder mensen zijn religieus en/of gaan naar de kerk

Een functie naast de normale functie, in de context van deze cursus voor parochiekerken

Door: gemeente, kerkraad en centraal kerkbestuur, de lokale pastorale werkingen en de bisschoppelijke overheid.

§ oplijsting van alle kerken op grondgebied stad of gemeente

§ per kerk: actuele functie + welke opties voor de toekomst van de kerk

§ gros van de kerken zijn vervat in zo’n plan, vanaf 2025 wordt plan verplicht voor alle kerken.

Wetenschappers, adviseurs en auteurs met een grote invloed op het denken en handelen van lokale beleidsmakers.

• Term bedacht door Laurajane Smith in 2009
• Bepalende rol van de experts, tgv. professionalisering sinds 19de eeuw.
• Bepalende rol van overheden en internationale instanties.
• Erfgoed vaak gekoesterd als getuige van een glorieus verleden en nationale identiteit.

het cultureel erfgoed van een land, streek, of stad

Eerste wet beschermen erfgoed (1790) nadat er tijdens de Franse Revolutie veel vernielt was.

Pater tijdens de Franse Revolutie die het idee ontwikkelde dat kunstwerken een uiting zijn van beschaving en vrijheid. Daarom is bewaren belangrijk, want vernielen is teken van ‘barbarij’ en achteruitgang, en dus is het een overheidstaak om o.a. plunderen tegen te gaan.

(1801): besluit van de Franse minister van buitenlandse zaken. De in beslag genomen kunst kwam terug uit Frankrijk, maar alleen als het tentoongesteld werd in openbare musea, veel ervan waren de eerste van de soort.

1796: bewaren en verzamelen archieven afgeschafte instellingen, zoals kloosters.

Na Belgische onafhankelijkheid.

Adviesopdracht: verbouw & restauratie gebouwen voor eredienst + openbare gebouwen.

Inventarisatie:

§reeks publicaties per provincie, meestal onafgewerkt

§weinig systematiek, vooral omwille van artistieke, historische, esthetische waarde + ouder dan 100 jaar

Opdeling tussen verschillende ‘klassen’ van monumenten: “classeren” (term tot op vandaag nog gebruikt in de volksmond).

Klassering gebruikt om subsidies toe te kennen voor restauratie openbare en religieuze gebouwen. Pleidooi wettelijke beschermingen, maar eigendomsrecht werd niet aangepast.

Soort overheid dat weinig ingrijpt in de sameleving

§ Vooral beoefend door individuen en verenigingen, geleidelijk aan ook wetenschappelijke discipline

§ Wel Koninklijke Commissie voor Oudheidkunde: onderzoek + pleidooi om opgravingen te reglementeren en vondsten te beschermen

§ Geen gehoor, vooral verzet van verenigingen en grondeigenaars (privé-bezit).

§ Monumenten en landschappen kunnen worden beschermd

§ Geen archeologie, onder druk van onder meer archeologische verenigingen.

§ Waarde: artistiek (monumenten) of esthetisch (landschappen), historisch, wetenschappelijk

§ Voor wie: gebouwen in openbaar, maar ook: particulier bezit.

§ Instandhouding- en onderhoudsplicht

•Staat kan instandhoudingswerken zelf uitvoeren en kosten verrekenen

•Eigenaar kan eisen dat zijn goed wordt onteigend of staat kan zelf onteigenen bij verval of zware beschadiging

§Toelatingsplicht, vragen bij KCML en lokaal bestuur

§ Financieel:

• Monumenten: subsidie tot 60 procent (niet voor landschappen)

• Bij bescherming landschap: tegemoetkoming als bescherming leidt tot waardevermindering van het landschap (bv. voor landbouwers of grootgrondbezitters).

§ Praktijk: geen overheidsgebouwen, privégebouwen of landschappen, dus eigenlijk alleen monumenten van gemeenten.

Het slopen van onroerend erfgoed om het te vervangen door nieuwbouw. Is vernoemd naar wat er gebeurde in Brussel tussen 1945 en 1975.

UNESCO, 1964: restauratie en conservatie van waardevolle gebouwen en monumenten. Nu verouderd.

• Erfgoed is integraal onderdeel van kwalititatieve (stedelijke of landelijke) leefomgeving

• Pleidooi voor bredere erfgoedbenadering dat niet enkel focust op cultuuruitingen van de elite van vroeger.

§ Doel: bescherming en onderzoek naar archeologische erfgoed op “internationaal aanvaardbaar” niveau te brengen.

§ Archeologische zones (behoud in situ) kunnen worden beschermd, gelijkaardige procedure als voor ander bouwkundig erfgoed en stadsgezichten

§ Sommige principes nog niet ingevuld, bv. verstoorder betaalt.

§ Bouwt voort op wet van 1931: geen financiële tegemoetkoming voor beheer van landschappen

§ Decreet: actief en passief behoudsbeginsel, bescherming mogelijk + premies.